تحقیق حاضر به منظور بررسی اثر جایگذاری جداگانه کود و بذر در عمق های مختلف خاک بر عملکرد گندم دیم رقم سبلان در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه به مورد اجرا گذاشته شد. به همین منظور، خطی کار اصلاح شده ای انتخاب و آزمایشی در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با هفت تیمار در چهار تکرار و به مدت 3 سال اجرا گردید. نتایج به دست آمده از تجزیه آماری نشان داد که اختلاف عملکرد بین تیمارها در سطح احتمال 1% معنی دار بوده و جداسازی کود از بذر موجب افزایش عملکرد شده است. مقایسه میانگین عملکرد تیمارها به روش آزمون چند دامنه ای دانکن نشان داد که جایگذاری کود در عمق 9 سانتی متر زیر بذر با میانگین 1886 کیلوگرم در هکتار بیشترین و اختلاط کود و بذر در بستر بذر با میانگین 1334 کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد را داشته است. نتایج حاصل از این بررسی همچنین نشان داد که تعداد سنبله در واحد سطح در تیمار جایگذاری کود 9 سانتی متر زیر بذر نسبت به سایر تیمارها بیشتر بود. رابطه تعداد سنبله در واحد سطح با عملکرد دانه مثبت و معنی دار بود (r = 0.76). عملکرد پایین در اعمال کود به صورت مخلوط با بذر ممکن است به دلیل جایگذاری کود در بستر بذر و در عمق کمتر (در محلی که رطوبت خاک کم و فشار اسمزی بیشتر موجب خسارت به جوانه زنی بذر گردد) باشد.

1کشاورزی به خاطر وابستگی فراوان به طبیعت از پرمخاطره ترین نوع فعالیت ها محسوب می شود. بیمه محصولات کشاورزی یکی از مناسب ترین راهکارهای مقابله با ماهیت پیش بینی ناپذیر این مخاطرات است که با حمایت از کشاورزان می تواند حیات تولید زراعی را در کشور تضمین کند. با در نظر گرفتن اهمیت موضوع، هدف اصلی این مطالعه بررسی موانع بیمه محصول گندم دیم از دیدگاه کشاورزان استان کردستان بود. جامعه آماری این پژوهش شامل کشاورزان دیم کار گندم (67486 نفر) در سطح استان کردستان بود. حجم نمونه مورداستفاده در این تحقیق 135 کشاورز بود که به صورت تصادفی ساده با استفاده از نرم افزارG-Power  انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش مدل سازی حداقل مربعات جزئی با کمک از نرم افزار SmartPLS استفاده شد. در این تحقیق ویژگی های فردی- حرفه ای، وضعیت موجود بیمه محصول گندم، دسترسی به بیمه و موانع توسعه بیمه محصول گندم دیم موردبررسی و تحلیل قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که موانع مالی با ضریب مسیر 0.52، موانع ارزیابی با ضریب مسیر 0.872، موانع پیگیری با ضریب مسیر 0.882، موانع دانشی- اطلاع رسانی با ضریب مسیر 0.837، موانع انسانی با ضریب مسیر 0.603، موانع مقرراتی- سیاستی با ضریب مسیر 0.906 و موانع نظارتی با ضریب مسیر 0.720 با توسعه بیمه گندم دیم از دیدگاه کشاورزان در استان کردستان تأثیر مثبت و معنی داری دارد و از بین موانع موردبررسی، به ترتیب موانع مقرراتی- سیاستی، پیگیری خسارت، ارزیابی خسارت و موانع دانشی-اطلاع رسانی بیشترین نقش را به عنوان موانع توسعه بیمه محصول گندم دیم داشته اند. با توجه به یافته های تحقیق پیشنهاد می شود، به منظور فهم عمیق و دقیق تر موانع توسعه بیمه محصول گندم دیم و ارائه راهکارهای برای رفع این موانع به شیوه کیفی موضوع از دیدگاه کشاورزان دیم کار گندم و کارشناسان و کارگزاران بیمه محصولات کشاورزی موردبررسی قرار گیرد.

به منظور برآورد سطح زیان اقتصادی سن گندم و پیدا نمودن نرم مبارزه با سن مادر و پوره های آن، 25 مزرعه گندم دیم در سسه منطقه سن خیز استان کرمانشاه (درو فرامان، ماهیدشت و دیزگران) برای انجام بررسی ها انتخاب گردید. بازدید هفتگی مزارع انتخابی از زمان شروع ریزش سن مادر تا مهاجرت سن های نسل جدید صورت گرفت و میزان خسارت سن مادر، پوره های و سن های نسل جدید در این مزارع برآورد گردید. تراکم سن مادر در طول دو سال بررسی در 25 مزرعه انتخابی 3.3 عدد در متر مربع بود و به طور متوسط هر سن توانست به 61 جوانه مرکزی خسارت زده و موجب خشک شدن آنها گردد. تعداد سنبله های خشک شده توسط هر سن مادر 12.2 عدد بود. میزان کاهش محصول به ازای هر سن مادر در متر مربع حدود 126 کیلوگرم در هکتار برآورد گردید. سطح زیان اقتصادی سن مادر در سه منطقه مورد بررسی در سال اول 1.3، در سال دوم 1.65 و به طور متوسط 1.50 سن مادر در متر مربع برآورد گردید و به طور متوسط هر پوره و سن نسل جدید در مرحله رسیدن فیزیولوژیک گندم 0.5 درصد و در مرحلة برداشت 0.7 درصد دانه ها را سن زده کرد. سطح زیان اقتصادی پوره های در مرحل فوق به ترتیب 4 و 2.8 عدد پوره در مترمربع برآورد گردید.

وزن نهایی دانه یکی از اجزای عملکرد دانه در گندم است که به سرعت و طول دوره ی پر شدن آن وابسته است. درک فرآیند پر شدن دانه ممکن است در برنامه های اصلاحی گندم برای افزایش عملکرد دانه و تولید ارقام مورد نظر سودمند باشد. به همین منظور جهت بررسی اثرات تراکم بذر بر روند رشد دانه ارقام گندم، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با استفاده از سه رقم گندم دیم (کوهدشت، چمران و زاگرس) و پنج تراکم بذر (100، 200، 300، 400 و 500 دانه در متر مربع) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی خرم آباد اجراء گردید. برای برآورد مؤلفه های رشد دانه، پس از گرده افشانی طی هشت مرحله نمونه برداری با فواصل زمانی پنج روزه، وزن خشک تک دانه اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد که عملکرد دانه با عملکرد بیولوژیک، عملکرد کاه و تعداد سنبله در متر مربع همبستگی مثبت و بسیار معنی دار، و با وزن هزار دانه و وزن هکتولیتر همبستگی منفی اما بسیار معنی دار و با تعداد دانه در سنبله، سرعت و مدت پر شدن دانه همبستگی منفی و غیر معنی دار داشت. روند تغییرات وزن خشک تک دانه هر سه رقم نشان داد که بیشترین وزن خشک تک دانه مربوط به رقم کوهدشت با تراکم 300 دانه در متر مربع و کمترین وزن خشک تک دانه مربوط به همین رقم با تراکم 200 دانه در متر مربع بود.

این تحقیق با هدف ارزیابی تاثیر تغییر اقلیم بر تولید گندم دیم کشور انجام گرفت. به این منظور داده های آب و هوایی تولید شده بوسیله مدل گردش عمومی بر اساس سناریوهای اقلیمی مجمع بین دول تغییر اقلیم برای سال های 2025 و 2050 میلادی ( مطابق با 1405 و 1430 شمسی) شامل درجه حرارت حداقل و حداکثر و میزان بارش بعنوان ورودی های یک مدل شبیه سازی رشد و عملکرد برای گندم دیم که قبلا برای پیش بینی عملکرد و رشد گندم در شرایط فعلی واسنجی و تعیین اعتبار شده بود مورد استفاده قرار گرفت. به این ترتیب این امکان فراهم شد که با اجرای مدل مذکور در شرایط تغییر اقلیم رشد و عملکرد گندم دیم در مناطق مختلف کشور پیش بینی شده و نتایج با وضعیت فعلی مقایسه گردد. نتایج این تحقیق نشان داد که شاخص سطح برگ و میزان تشعشع جذب شده توسط کانوپی گندم در شرایط تغییر اقلیم نسبت به شرایط فعلی کاهش خواهد یافت. کاهش جذب تشعشع باعث کاهش سرعت رشد محصول شده و در نتیجه تولید ماده خشک بطور چشمگیری کاهش خواهد یافت. ارزیابی شاخص تنش خشکی در شرایط اقلیمی آینده نشان داد که کاهش سرعت رشد عمدتا به دلیل کمبود آب ناشی از افزایش تبخیر و تعرق می باشد. کاهش طول فصل رشد همراه با کاهش قابل توجه شاخص برداشت عملکرد دانه گندم دیم را علیرغم اثرات مثبت افزایش غلظت دی اکسید کربن، به میزان قابل توجهی کاهش خواهد داد. شدت کاهش با عمیق تر شدن شرایط تغییر اقلیم از سال 2025 به سال 2050 بیشتر خواهد بود. نتایج شبیه سازی نشان داد که شدت کاهش عملکرد در مناطق شرقی کشور نسبت به مناطق غرب کشور بیشتر است. میزان پیش بینی شده کاهش عملکرد گندم دیم در مناطق دیم خیز کشور برای سال 2025 در محدوده 16 تا 24 درصد و برای سال 2050 میلادی در دامنه 22 تا 32 درصد می باشد.

به منظور بررسی عکس العمل گندم دیم رقم سرداری به آبیاری تکمیلی و تعیین حساسترین مرحله رشد گندم به آبیاری، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با پنج تیمار شامل تیمار شاهد (بدون آبیاری)، تیمار I1 آبیاری در مرحله کاشت 100) میلی متر(، I2 آبیاری در مرحله گلدهی 100) میلی متر(، I3 آبیاری در مرحله شیری شدن 100) میلی متر( وI4  آبیاری در مراحل شیری شدن 50) میلیمتر( و پرشدن دانه 50) میلیمتر( در چهار تکرار در ایستگاه تحقیقات دیم سرارود اجرا شد.نتایج نشان میدهد که تاثیر آبیاری تکمیلی در افزایش عملکرد دانه و کاه گندم دیم (سرداری) از نظر آماری معنی داری است. آبیاری تکمیلی به میزان 100 میلیمتر در مراحل آخر رشد و نمو (مراحل شیری شدن یا پرشدن دانه) باعث افزایش عملکرد دانه و کاه شده است. افزایش دانه در تیمارهای مختلف نسبت به تیمار شاهد (بدون آبیاری تکمیلی) حدود 300 کیلوگرم در هکتار )یا 12 درصد( می باشد، به ازای هر میلیمتر آبیاری تکمیلی حدود 3 کیلوگرم در هکتار به عملکرد دانه این رقم اضافه شده است. علت عدم عکس العمل قابل ملاحظه این رقم به آبیاری تکمیلی در 2 سال از سه سال اجرای آزمایش، مناسب بودن شرایط جوی و مقاومت به خشکی در این رقم می باشد. بنابراین در سالهایی که بارندگی بهار در حدود یا کمتر از میانگین بلندمدت (130میلیمتر( باشد، 100 میلیمتر آبیاری در مرحله گلدهی یا شیری شدن دانه باعث افزایش عملکرد دانه آن می شود.

به منظور تعیین نیاز غذایی گندم رقم سبلان در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی، این بررسی در قالب طرح بلوک های خرد شده با عامل آبیاری در کرت های اصلی با سه سطح دیم (I0)، یک نوبت آبیاری در مرحله ظهور سنبله (I1) و دو نوبت آبیاری در مراحل ظهور سنبله و شیری شدن دانه (I2)  و تیمارهای نیتروژن (0،60  و 120 کیلوگرم نیترژن در هکتار) و فسفر (0 و 60 کیلوگرم P2O5 در هکتار) به صورت فاکتوریل در کرت های فرعی با سه تکرار و به مدت چهار سال زراعی از سال 1371 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه به اجرا در آمد. میزان آبیاری در هر مرحله بر اساس کمبود رطوبت خاک نسبت بهF.C.  و تا عمق صد سانتیمتری خاک اعمال گردید. نیتروژن از منبع اوره در دو نوبت (نصف در زمان کاشت + نصف دیگر در تیمارهای آبیاری هم زمان با اولین آبیاری و در شرایط دیم در نیمه دوم فروردین) و فسفر از منبع سوپر فسفات تریپل در زمان کاشت تامین گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که انجام آبیاری تکمیلی اثر معنی داری در سطح احتمال 1% در افزایش عملکرد دانه، عملکرد کاه و کلش و وزن هزار دانه دارد و بیشترین عملکرد دانه به میزان 1843 کیلوگرم در هکتار از آبیاری در مرحله ظهور سنبله و کمترین آن به میزان 1627 کیلوگرم در هکتار از تیمار شاهد I به دست آمد. با کاهش رطبت خاک ازF.C. ، اثر بخشی آبیاری تکمیلی در افزایش عملکرد دانه افزایش یافت. کاربرد نیتروژن به طور معنی داری در سطح احتمال 1% عملکرد دانه را افزایش داد و با استفاده از معادلات رگرسیونی نیاز نیتروژن گندم در شرایط دیم و یک نوبت آبیاری در زمان ظهور سنبله به ترتیب 48 و 63 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و نیاز فسفر آن در شرایط یاد شده به ترتیب 20 و 28 کیلوگرم P2O5 در هکتار تعیین گردید، بنابراین نیاز نیتروژن و فسفر گندم در شرایط آبیاری تکمیلی بیشتر از شرایط دیم بود.